King Fucoidan Nhật Bản hỗ trợ điều trị ung thư

Hệ tiêu hóa không chỉ là nơi tiếp nhận và chuyển hóa thức ăn, mà còn là “căn cứ địa” của hệ miễn dịch và hàng tỷ vi khuẩn có lợi giúp bảo vệ cơ thể. Đối với người bệnh ung thư, khi hệ tiêu hóa bị tổn thương, chất lượng cuộc sống và hiệu quả điều trị đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vậy đâu là những điểm khác biệt rõ rệt giữa hệ tiêu hóa của người khỏe mạnh và bệnh nhân ung thư?

Vài trò của hệ tiêu hóa

Hệ tiêu hóa không chỉ là cơ quan tiêu hóa thức ăn. Trên thực tế, đây là nơi diễn ra 90% quá trình hấp thu dinh dưỡng nuôi cơ thể. 

• Tập trung tới 70% tế bào miễn dịch, giữ vai trò như “cổng thành” bảo vệ cơ thể trước vi khuẩn, virus, nấm. 

• Duy trì hàng rào ruột – lớp biểu mô giúp ngăn độc tố, vi khuẩn xâm nhập vào máu. 

Chính vì vậy, hệ tiêu hóa là nền tảng để duy trì thể trạng, phục hồi sau điều trị và hỗ trợ kiểm soát tế bào ung thư. Khi hệ tiêu hóa tổn thương, toàn bộ cơ thể cũng bị ảnh hưởng dây chuyền – đặc biệt là ở bệnh nhân ung thư.

Hệ tiêu hóa người khỏe mạnh

Để nhìn rõ hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả thế nào ở người khỏe mạnh, ta cần đi sâu vào ba yếu tố cốt lõi làm nên sự khác biệt: niêm mạc ruột nguyên vẹn, hệ vi sinh vật đường ruột cân bằng và sự phối hợp nhịp nhàng trong cơ chế thần kinh – miễn dịch đường ruột.

Hệ tiêu hóa khỏe mạnh

Niêm mạc ruột nguyên vẹn

Niêm mạc ruột là lớp lót bên trong đường tiêu hóa, đặc biệt là ruột non và ruột già. Nó được cấu tạo bởi các tế bào biểu mô nối kết chặt chẽ thông qua các “tight junctions” – giống như những chiếc khóa kéo sinh học. Theo nghiên cứu đăng trên Nature Reviews Immunology, lớp niêm mạc ruột chính là tuyến phòng thủ đầu tiên – nơi mà cơ thể tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, vi khuẩn và chất chuyển hóa. 

Khi lớp niêm mạc ruột còn nguyên vẹn, nó đảm nhiệm 3 vai trò chính: 

• Hấp thu chọn lọc: chỉ cho phép các phân tử dinh dưỡng đã phân giải (glucose, axit amin, vitamin, khoáng chất…) đi qua vào máu. 

• Ngăn độc tố và vi sinh vật xâm nhập: ngăn chặn endotoxin (LPS – độc tố từ vi khuẩn Gram âm), vi khuẩn, nấm hoặc protein lạ khỏi xâm nhập và kích hoạt phản ứng viêm toàn thân. 

• Hỗ trợ chức năng miễn dịch: là nơi tập trung nhiều mô bạch huyết (GALT – Gut Associated Lymphoid Tissue), nơi chứa hàng triệu tế bào miễn dịch như lympho B, T, tế bào dendritic, đại thực bào.

Hệ vi sinh vật đường ruột cân bằng

Ruột của người khỏe mạnh chứa khoảng 100.000 tỷ vi khuẩn với hơn 1000 loài khác nhau – nhiều gấp 10 lần tổng số tế bào trong cơ thể người. Đây là hệ sinh thái phức tạp nhưng rất thông minh, được gọi là “microbiome ruột”. Nghiên cứu trên Cell Host & Microbe (2017) cho thấy: những người có hệ vi sinh khỏe mạnh sẽ có phản ứng miễn dịch tốt hơn, hấp thu thuốc hóa trị hiệu quả hơn và có khả năng phục hồi nhanh hơn sau điều trị.

Hệ vi sinh đường ruột cân bằng

Ở người khỏe, hệ vi sinh đường ruột được giữ ở trạng thái cân bằng, với các nhóm chính như: 

• Firmicutes và Bacteroidetes: chiếm phần lớn và giúp chuyển hóa chất xơ thành axit béo chuỗi ngắn (SCFA) như butyrate – nuôi dưỡng tế bào ruột và giảm viêm. 

• Lactobacillus và Bifidobacterium: là lợi khuẩn chính giúp: Ức chế vi khuẩn có hại thông qua cạnh tranh chỗ bám và pH. Kích thích sản xuất IgA – kháng thể niêm mạc ruột. 

• Tăng tính toàn vẹn của hàng rào ruột. Escherichia coli (E. coli) dạng không gây bệnh: hỗ trợ sản xuất vitamin K và B12.

Khi cân bằng, microbiome giúp tiêu hóa thức ăn phức tạp, tổng hợp vitamin, điều hòa miễn dịch, ngăn ung thư và giảm viêm. Mất cân bằng vi sinh là nguồn gốc của nhiều bệnh như viêm ruột, tiểu đường tuýp 2, béo phì, thậm chí cả trầm cảm và ung thư.

Hoạt động tuyến tụy – gan – mật điều phối enzyme tiêu hóa

Để phân giải được các thành phần phức tạp trong thức ăn, hệ tiêu hóa phải huy động sự phối hợp tinh vi giữa các tuyến: 

• Tuyến tụy: tiết enzyme tiêu hóa như amylase (tiêu hóa tinh bột), lipase (tiêu hóa chất béo), protease (tiêu hóa protein). 

• Gan và túi mật: tiết mật nhũ hóa chất béo thành giọt nhỏ, tạo điều kiện cho enzym lipase hoạt động. 

• Dạ dày: tiết HCl và pepsin – phân cắt protein và tiêu diệt mầm bệnh. 

Ở người khỏe mạnh, các tuyến này tiết enzyme đúng thời điểm, đúng lượng và đúng độ pH – đảm bảo quá trình tiêu hóa hiệu quả, thức ăn được phân hủy tối đa để hấp thu trọn vẹn. 

Hệ tiêu hóa ở bệnh nhân ung thư – tổn thương đa tầng

Ung thư và các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị, phẫu thuật, thuốc ức chế miễn dịch,… có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến cấu trúc và chức năng của hệ tiêu hóa. Tổn thương này không chỉ gây ra các rối loạn tại đường ruột mà còn ảnh hưởng lan tỏa đến miễn dịch, chuyển hóa, khả năng hấp thu dinh dưỡng và chất lượng sống tổng thể.

Hệ tiêu hóa bị ảnh hưởng ở người ung thư

Niêm mạc ruột bị phá vỡ

Một trong những hậu quả sớm và phổ biến nhất của hóa trị, xạ trị là tổn thương hàng rào niêm mạc ruột – được gọi là viêm niêm mạc ruột do điều trị (chemotherapy-induced mucositis). Cơ chế tổn thương niêm mạc ruột: 

• Hóa chất hoặc tia xạ gây tổn thương DNA của các tế bào biểu mô ruột – vốn có tốc độ phân chia cao. Điều này dẫn đến mất liên kết tight junctions giữa các tế bào → tăng tính thấm niêm mạc. 

• Vi khuẩn, độc tố (lipopolysaccharide – LPS), kháng nguyên thực phẩm dễ dàng lọt vào máu và kích hoạt phản ứng viêm.

Với việc niêm mạc ruột bị tổn thương, chúng gây nên hội chứng ruột rò rỉ – một yếu tố được chứng minh góp phần làm trầm trọng tình trạng viêm hệ thống ở bệnh nhân ung thư. 

Suy giảm enzyme tiêu hóa và rối loạn hấp thu

Cơ thể cần enzyme tiêu hóa để phân giải thức ăn thành các đơn vị hấp thu như axit amin, glucose, axit béo,… Nhưng ở bệnh nhân ung thư, việc tiết enzyme bị cản trở bởi những tổn thương tuyến tụy ngoại tiết do thuốc hoặc phản ứng miễn dịch. Đồng thời, gan bị suy yếu (do thuốc, ung thư gan thứ phát) dẫn đến giảm sản xuất dịch mật – giảm hấp thu chất béo. 

Chính vì vậy, người bệnh có thể bị kém hấp thu lipid, protein, vitamin tan trong dầu (A, D, E, K), dẫn đến tình trạng suy kiệt, thiếu máu, mất cơ, loãng xương. Đồng thời, người bệnh có thể gặp các vấn đề về tiêu hóa như tiêu chảy, đầy hơi, phân sống, chán ăn. 

Mất cân bằng hệ vi sinh

Hệ vi sinh vật ruột vốn dĩ rất nhạy cảm với hóa trị, kháng sinh và corticosteroid. Trong quá trình điều trị ung thư, các yếu tố này thường xuyên được sử dụng, dẫn đến: tiêu diệt lợi khuẩn như Lactobacillus, Bifidobacterium và khiến các vi khuẩn gây bệnh tăng sinh như Clostridium difficile, Enterococcus, Proteus, Pseudomonas. Đồng thời, chúng làm giảm sản xuất acid béo chuỗi ngắn (SCFA) như butyrate, từ đó mất khả năng chống viêm và nuôi dưỡng niêm mạc ruột.

Hậu quả khiến người bệnh: 

• Giảm miễn dịch tại chỗ và toàn thân do mất tín hiệu từ lợi khuẩn. 

• Tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết qua đường ruột (gut-derived sepsis) – đặc biệt ở bệnh nhân suy tủy, bạch cầu thấp.

So sánh hệ tiêu hóa giữa người khỏe và người bệnh ung thư 

	Người khỏe mạnh	Người bệnh ung bướu
Niêm mạc ruột	Nguyên vẹn, liên kết chặt, hấp thu hiệu quả	Tổn thương, tăng tính thấm ruột, giảm hấp thu
Hoạt động enzyme tiêu hóa	Tuyến tụy, gan, mật hoạt động nhịp nhàng, đủ enzyme	Suy giảm enzyme do tổn thương tuyến tiêu hóa hoặc thuốc
Hấp thu dinh dưỡng	Hiệu quả, đầy đủ vi chất, vitamin, chất béo	Kém hấp thu, thiếu máu, thiếu vi chất, dễ suy kiệt
Hệ vi sinh đường ruột	Cân bằng (probiotics > vi khuẩn hại), đa dạng	Dysbiosis (vi khuẩn hại > lợi khuẩn), giảm đa dạng sinh học
Chống viêm tại chỗ	SCFA từ lợi khuẩn giúp nuôi tế bào ruột và kháng viêm	Mất SCFA, tăng viêm, tổn thương niêm mạc kéo dài
Miễn dịch ruột	Tế bào miễn dịch hoạt động điều hòa, IgA tiết đầy đủ	Suy giảm IgA, giảm lympho T, tăng nhiễm trùng thứ phát
Khả năng phục hồi	Phục hồi nhanh, thể trạng ổn định	Phục hồi chậm, kéo dài thời gian điều trị

Kết luận

Hệ tiêu hóa của bệnh nhân ung thư bị tổn thương không chỉ ở mặt tiêu hóa mà còn ảnh hưởng đến miễn dịch, hấp thu và phục hồi. Hiểu rõ các khác biệt này giúp bác sĩ, người nhà và chính người bệnh có chiến lược chăm sóc phù hợp hơn.