Nghe đến hai chữ “khối u”, ai mà không giật mình lo lắng? Nhưng không phải khối u nào cũng nguy hiểm. Trên thực tế, nhiều người phát hiện có u trong cơ thể nhưng lại không biết đó là u lành hay u ác, từ đó dẫn đến tâm lý hoang mang, căng thẳng không cần thiết. Vậy u lành và u ác khác nhau như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu nhé. 

U là gì? 

Trong y học, “u” là cách gọi tắt của khối u (tumor) – chỉ sự tăng trưởng bất thường của một nhóm tế bào trong cơ thể. Tế bào là đơn vị cơ bản của sự sống, vốn được lập trình để phát triển, thực hiện chức năng nhất định, rồi chết đi theo chu trình gọi là apoptosis (chết theo chương trình). Tuy nhiên, khi quá trình này bị rối loạn – tức tế bào phân chia mất kiểm soát, hoặc không chết đúng lúc, chúng sẽ tích tụ lại tạo thành một khối – chính là khối u.

khối u

Khối u là gì?

Khối u được phân thành 2 nhóm chính: 

  • U lành tính (Benign tumor): là khối u có xu hướng phát triển chậm, không xâm lấn mô xung quanh và không di căn. 

  • U ác tính (Malignant tumor): là khối u có khả năng xâm lấn, phá hủy mô và lan rộng ra các cơ quan khác – còn gọi là ung thư (cancer).

Đặc điểm mô học của khối u: 

  • Hình thái tế bào: tế bào khối u thường có hình dạng bất thường so với tế bào bình thường. 

  • Phân bào: ở khối u (nhất là u ác), tỉ lệ tế bào phân chia cao bất thường. 

  • Ranh giới khối u: u lành thường có bao bọc rõ ràng, trong khi u ác thường không có ranh giới rõ.

U lành là gì? 

U lành tính là một dạng tổn thương tế bào có bản chất không xâm lấn và không di căn. Khác với ung thư (u ác tính), các khối u lành thường phát triển chậm, có ranh giới rõ ràng và không gây tổn thương cho các mô, cơ quan lân cận.

Đặc điểm mô học của u lành 

  • Tế bào ít biến đổi về hình dạng (ít dị dạng): tế bào trong khối u vẫn mang hình thái tương đối giống với tế bào bình thường. 

  • Phân bào thấp: tốc độ nhân đôi chậm, hiếm thấy hình ảnh phân bào bất thường. 

  • Có bao xơ rõ ràng: tạo nên ranh giới giữa khối u và mô lành xung quanh. 

  • Không xâm lấn mô: u phát triển bằng cách đẩy mô lành ra chứ không ăn lan vào mô như u ác.

Một số loại u lành phổ biến bao gồm: U xơ tử cung, U mỡ dưới da, U tuyến giáp lành, Polyp đại tràng (có thể là tiền ung thư nếu không theo dõi). Dù lành tính, khối u vẫn có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe tùy theo vị trí và kích thước. Theo bài tổng quan từ Mayo Clinic, các u lành như adenoma (tuyến), fibroma (mô xơ), hoặc chondroma (sụn) thường không tiến triển thành ung thư nhưng vẫn cần được theo dõi định kỳ để đảm bảo an toàn. 

U ác là gì? 

U ác tính là thuật ngữ dùng để chỉ các khối u có đặc điểm sinh học nguy hiểm: chúng không chỉ phát triển mất kiểm soát mà còn có khả năng xâm lấn, hủy hoại mô xung quanh, và đặc biệt là di căn – lan rộng sang các cơ quan khác trong cơ thể. U ác chính là bản chất của ung thư. 

Sự hình thành u ác là quá trình đa bước, trong đó các tế bào tích tụ dần dần những đột biến di truyền và biểu sinh (epigenetic) khiến chúng mất khả năng tự điều chỉnh. Theo nghiên cứu trên New England Journal of Medicine, cần ít nhất 4–6 đột biến quan trọng ở các gene kiểm soát sinh trưởng tế bào (như TP53, RAS, MYC, RB) để biến một tế bào thường thành tế bào ung thư.

So sánh u lành vs u ác

So với u lành, u ác có những đặc điểm sinh học rõ rệt và đáng lo ngại hơn.

u lành vs u ác

So sánh u lành và u ác

Đặc điểm

U lành

U ác

Tốc độ phân chia

Chậm

Nhanh

Hình thái tế bào

Gần giống mô bình thường

Dị dạng, nhân to, bất thường

Tính phân cực

Có (giữ trật tự mô học)

Mất phân cực (hỗn loạn cấu trúc)

Bao xơ giới hạn

Thường không có

Khả năng xâm lấn

Không

Có, ăn lan vào mô xung quanh

Di căn

Không

Có khả năng di căn xa qua máu, bạch huyết

Tái phát sau điều trị

Hiếm

Phổ biến nếu không điều trị triệt để

Những dấu hiệu mô học này thường được phát hiện qua sinh thiết mô – là phương pháp chẩn đoán tiêu chuẩn vàng để xác định tính chất khối u.

Vì sao u ác thường nguy hiểm? 

Không giống như u lành chỉ phát triển tại chỗ và thường ít gây ảnh hưởng đến toàn cơ thể, u ác tính (ung thư) mang trong mình nhiều đặc điểm sinh học khiến nó trở thành một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. 

Khả năng xâm lấn mô lân cận

U ác không phát triển gọn trong một khối. Thay vào đó, chúng thâm nhập vào mô lành xung quanh, làm tổn thương cấu trúc và chức năng của cơ quan. Các tế bào u ác có khả năng tiết ra enzyme tiêu mô (như metalloproteinase), giúp chúng xuyên thủng lớp nền và xâm nhập sâu vào các lớp mô – đây là một trong những dấu ấn sinh học điển hình của ung thư. 

Di căn xa

U ác có thể di chuyển theo mạch máu hoặc hệ bạch huyết đến các cơ quan xa như gan, phổi, xương, não. Khi đã di căn, việc điều trị trở nên rất khó khăn và tiên lượng sống giảm mạnh.

Theo WHO, hơn 90% trường hợp tử vong do ung thư là vì biến chứng từ di căn, chứ không phải do khối u tại chỗ. Ví dụ: 

  • Ung thư vú → di căn xương → đau nhức, gãy xương bệnh lý. 

  • Ung thư phổi → di căn não → liệt nửa người, hôn mê. 

  • Ung thư đại trực tràng → di căn gan → suy gan, vàng da.

Thay đổi môi trường trong cơ thể 

Tế bào ung thư không chỉ chiếm chỗ trong cơ thể, chúng còn gây rối loạn hàng loạt chức năng chuyển hóa và miễn dịch: 

  • Gây suy kiệt cơ thể (hội chứng cachexia): bệnh nhân sụt cân nhanh, mệt mỏi kéo dài dù vẫn ăn uống. 

  • Làm giảm miễn dịch: dễ nhiễm trùng, chậm hồi phục. Gây thiếu máu mạn tính: do xâm lấn tủy xương hoặc viêm mạn tính. 

  • Rối loạn đông máu: làm tăng nguy cơ huyết khối hoặc chảy máu bất thường. 

Những thay đổi này khiến người bệnh không chỉ chịu đựng tác động của khối u mà còn suy sụp toàn thân. 

Tiến triển âm thầm, phát hiện khi đã muộn 

Một trong những điều đáng sợ nhất của u ác là nó có thể phát triển âm thầm trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng. Đến khi được phát hiện thì bệnh thường đã ở giai đoạn tiến xa hoặc di căn. 

Theo báo cáo từ National Cancer Institute, ung thư phát hiện ở giai đoạn sớm (giai đoạn I) có tỷ lệ sống sau 5 năm lên đến 90%, trong khi phát hiện ở giai đoạn IV (di căn xa) tỷ lệ này chỉ còn khoảng 10–15%.

Kết luận 

Không phải cứ có “u” là ung thư. Việc phân biệt giữa u lành và u ác giúp bạn không rơi vào tình trạng lo âu quá mức. Tuy nhiên, để yên tâm, bạn nên đi khám chuyên khoa khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Liên hệ hotline 18000069 để được hỗ trợ về kiến thức u, bao gồm cả u lành và u ác tính!

Nguồn: https://kingfucoidan.vn