Ung thư là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới. Việc phát hiện sớm ung thư đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao khả năng điều trị thành công và cải thiện tiên lượng bệnh.  Chẩn đoán hình ảnh đóng một vai trò quan trọng trong việc tầm soát và phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm. Bài viết này sẽ giới thiệu 5 xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh thường được sử dụng để tầm soát ung thư một cách hiệu quả. 

Chụp X-quang tầm soát ung thư

Chụp X-quang là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng tia X để tạo ra hình ảnh của các cơ quan nội tạng, xương và các cấu trúc bên trong cơ thể. Đây là một trong những phương pháp chẩn đoán hình ảnh lâu đời và phổ biến nhất hiện nay.

tầm soát ung thư

Chụp X-quang

Ứng dụng của chụp X-quang trong tầm soát ung thư: 

  • Ung thư phổi: Chụp X-quang ngực là một trong những phương pháp tầm soát ung thư phổi phổ biến nhất, đặc biệt là ở những người có nguy cơ cao như người hút thuốc lá lâu năm. Hình ảnh X-quang có thể giúp phát hiện các khối u, tổn thương hoặc bất thường khác trong phổi.  Tuy nhiên, chụp X-quang ngực không phải lúc nào cũng phát hiện được ung thư phổi ở giai đoạn sớm, vì vậy những người có nguy cơ cao nên được tầm soát bằng CT scan liều thấp. 

  • Ung thư vú: Chụp nhũ ảnh (mammography) là phương pháp chụp X-quang tuyến vú, được sử dụng để tầm soát ung thư vú ở phụ nữ. Chụp nhũ ảnh có thể phát hiện các khối u, vôi hóa hoặc các bất thường khác trong mô vú. Tùy thuộc vào độ tuổi và các yếu tố nguy cơ, phụ nữ nên bắt đầu chụp nhũ ảnh định kỳ từ 40 tuổi. 

  • Ung thư xương: Chụp X-quang xương có thể giúp phát hiện các khối u xương, gãy xương hoặc các bất thường khác. Ung thư xương nguyên phát tương đối hiếm gặp, nhưng chụp X-quang có thể hữu ích trong việc chẩn đoán các khối u di căn đến xương từ các vị trí khác trong cơ thể. 

  • Ung thư đường tiêu hóa: Chụp X-quang có thể được sử dụng để kiểm tra các bất thường trong đường tiêu hóa, chẳng hạn như khối u hoặc polyp. Tuy nhiên, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác như nội soi hoặc CT scan thường được ưu tiên hơn vì chúng cung cấp hình ảnh chi tiết hơn.

Lợi ích của chụp X-quang trong tầm soát ung thư: 

  • Chi phí thấp: Chụp X-quang là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh tương đối rẻ tiền, phù hợp với nhiều đối tượng. 

  • Dễ thực hiện: Chụp X-quang có thể được thực hiện nhanh chóng và dễ dàng, không cần chuẩn bị đặc biệt. 

  • Ít xâm lấn: Chụp X-quang không gây đau và không cần thời gian hồi phục. 

  • Có sẵn rộng rãi: Chụp X-quang có sẵn ở hầu hết các cơ sở y tế, từ bệnh viện đến phòng khám tư nhân.

Hạn chế của phương pháp chụp X-quang: 

  • Phơi nhiễm với bức xạ: Chụp X-quang sử dụng tia X, một dạng bức xạ ion hóa có thể gây hại cho sức khỏe nếu tiếp xúc quá nhiều. Tuy nhiên, liều lượng bức xạ trong chụp X-quang chẩn đoán thường rất thấp và được coi là an toàn. 

  • Khả năng phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm còn hạn chế: Chụp X-quang có thể khó phát hiện các khối u nhỏ hoặc các tổn thương ở giai đoạn sớm. 

  • Hình ảnh 2D: Hình ảnh X-quang là hình ảnh phẳng, 2 chiều, có thể khó phân biệt các cấu trúc chồng chéo lên nhau.

Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan)

Chụp cắt lớp vi tính (CT scan) sử dụng tia X và công nghệ máy tính để tạo ra hình ảnh chi tiết của các cơ quan, mô và xương bên trong cơ thể. CT scan cung cấp hình ảnh 3D, cho phép bác sĩ quan sát các cấu trúc từ nhiều góc độ khác nhau.

Thông thường, phương pháp chụp cắt lớp vi tính thường được áp dụng nhằm tầm soát một số ung thư sau: 

  • Ung thư phổi: CT scan liều thấp được khuyến cáo cho những người có nguy cơ cao mắc ung thư phổi, chẳng hạn như người hút thuốc lá lâu năm. 

  • Ung thư đại trực tràng: CT đại tràng ảo (virtual colonoscopy) là một phương pháp ít xâm lấn để kiểm tra ung thư đại trực tràng. 

  • Ung thư gan, tụy, thận: CT scan bụng có thể phát hiện các khối u, tổn thương hoặc bất thường ở các cơ quan này.

Ưu điểm của CT Scan: 

  • Cung cấp hình ảnh chi tiết: CT scan tạo ra hình ảnh 3D, cho phép bác sĩ quan sát các cơ quan, mô và xương từ nhiều góc độ khác nhau. Hình ảnh CT scan có độ phân giải cao hơn so với chụp X-quang, giúp phát hiện các bất thường nhỏ mà chụp X-quang có thể bỏ sót. 

  • Phát hiện bệnh sớm: CT scan có khả năng phát hiện các bệnh lý ở giai đoạn sớm, bao gồm ung thư, đột quỵ, bệnh tim mạch và các bệnh lý khác. Phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng bệnh. 

  • Hỗ trợ chẩn đoán chính xác: CT scan cung cấp thông tin chi tiết về kích thước, hình dạng, vị trí và mức độ lan rộng của tổn thương, giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác bệnh lý và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. 

  • Ít xâm lấn: So với phẫu thuật thăm dò, CT scan là một phương pháp ít xâm lấn hơn, giúp giảm thiểu nguy cơ biến chứng và thời gian hồi phục cho bệnh nhân. 

  • Thực hiện nhanh chóng: CT scan thường được thực hiện trong thời gian ngắn, từ vài phút đến vài chục phút, tùy thuộc vào vùng cơ thể cần chụp.

Nhược điểm của phương pháp này là: 

  • Chi phí cao: Chi phí chụp CT scan thường cao hơn so với chụp X-quang, có thể là một rào cản đối với một số bệnh nhân. 

  • Phản ứng dị ứng với thuốc cản quang: Một số bệnh nhân có thể bị dị ứng với thuốc cản quang được sử dụng trong CT scan, gây ra các phản ứng phụ như buồn nôn, nôn, ngứa hoặc sốc phản vệ. 

  • Không phù hợp với một số đối tượng: CT scan không phù hợp với phụ nữ mang thai, người có bệnh thận nặng hoặc người có dị ứng với thuốc cản quang. 

  • Cần nhịn ăn trước khi chụp: Đối với một số loại CT scan, bệnh nhân cần nhịn ăn trước khi chụp để đảm bảo hình ảnh rõ nét.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Chụp cộng hưởng từ (MRI) sử dụng từ trường và sóng radio để tạo ra hình ảnh chi tiết của các cơ quan và mô mềm trong cơ thể. MRI không sử dụng tia X, an toàn hơn cho sức khỏe.

chụp MRI tầm soát ung thư

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Ứng dụng trong tầm soát ung thư: 

  • Ung thư não: MRI là phương pháp tốt nhất để chẩn đoán và theo dõi các khối u não. 

  • Ung thư tuyến tiền liệt: MRI tuyến tiền liệt có thể giúp phát hiện ung thư tuyến tiền liệt ở giai đoạn sớm. 

  • Ung thư vú: MRI vú được sử dụng để tầm soát ung thư vú ở những phụ nữ có nguy cơ cao. 

Lợi ích của phương pháp MRI: 

  • Cung cấp hình ảnh có độ phân giải cao, đặc biệt là đối với các mô mềm. 

  • Không sử dụng tia X, an toàn cho sức khỏe. 

  • Có thể kết hợp với thuốc cản quang để tăng độ chính xác chẩn đoán.

Tuy nhiên, MRI cũng có những nhược điểm sau: 

  • Chi phí cao, thời gian chụp lâu hơn CT scan. 

  • Không phù hợp với những người có kim loại trong cơ thể. 

  • Có thể gây ra cảm giác khó chịu do tiếng ồn lớn trong quá trình chụp.

Phương pháp tầm soát ung thư: siêu âm

Siêu âm là một kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh sử dụng sóng âm tần số cao để tạo ra hình ảnh của các cơ quan và mô bên trong cơ thể. Phương pháp này an toàn, không xâm lấn và không sử dụng bức xạ ion hóa, nên được ứng dụng rộng rãi trong tầm soát ung thư. Dưới đây là một số ứng dụng phổ biến của siêu âm trong tầm soát ung thư:

  • Ung thư gan: Siêu âm là phương pháp được sử dụng rộng rãi để tầm soát ung thư gan, đặc biệt là ở những người có nguy cơ cao như người bị viêm gan B hoặc C mãn tính, xơ gan hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư gan. Siêu âm gan có thể phát hiện các khối u, xơ gan, gan nhiễm mỡ và các bất thường khác. Ưu điểm của siêu âm là có thể thực hiện nhanh chóng, không gây đau và không cần chuẩn bị đặc biệt. Tuy nhiên, siêu âm có thể bị hạn chế bởi chất lượng thiết bị và kỹ năng của kỹ thuật viên. 

  • Ung thư tuyến giáp: Siêu âm tuyến giáp được sử dụng để tầm soát ung thư tuyến giáp, đặc biệt là ở những người có tiền sử gia đình mắc bệnh, tiếp xúc với bức xạ hoặc có các triệu chứng như sưng cổ, khó nuốt hoặc thay đổi giọng nói. Siêu âm có thể phát hiện các khối u, nang hoặc các bất thường khác trong tuyến giáp. So với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác, siêu âm tuyến giáp có chi phí thấp, dễ thực hiện và không gây đau.

  • Ung thư vú: Siêu âm vú thường được sử dụng kết hợp với chụp nhũ ảnh để tầm soát ung thư vú, đặc biệt là ở phụ nữ trẻ tuổi có mô vú dày đặc. Siêu âm có thể giúp phân biệt các khối u đặc và nang, đồng thời hỗ trợ sinh thiết vú. Ưu điểm của siêu âm vú là an toàn, không sử dụng bức xạ và có thể thực hiện ở phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.

  • Ung thư buồng trứng: Siêu âm qua ngả âm đạo là phương pháp được sử dụng để tầm soát ung thư buồng trứng, đặc biệt là ở phụ nữ có nguy cơ cao như có tiền sử gia đình mắc bệnh hoặc mang gen BRCA. Siêu âm có thể phát hiện các khối u buồng trứng, đánh giá kích thước và hình dạng của chúng. Siêu âm qua ngả âm đạo có độ chính xác cao hơn siêu âm qua thành bụng trong việc phát hiện các bất thường ở buồng trứng.

  • Ung thư tuyến tiền liệt: Siêu âm qua trực tràng được sử dụng để tầm soát ung thư tuyến tiền liệt, kết hợp với xét nghiệm PSA (Prostate-Specific Antigen). Siêu âm có thể giúp đánh giá kích thước và hình dạng của tuyến tiền liệt, phát hiện các khối u hoặc bất thường khác. Tuy nhiên, siêu âm qua trực tràng có thể gây khó chịu cho bệnh nhân

Ưu điểm của siêu âm trong tầm soát ung thư: 

  • An toàn, không xâm lấn: Siêu âm không sử dụng bức xạ ion hóa, nên an toàn cho sức khỏe và có thể thực hiện lặp lại nhiều lần. 

  • Chi phí thấp: Siêu âm là một phương pháp chẩn đoán hình ảnh tương đối rẻ tiền, phù hợp với nhiều đối tượng. 

  • Dễ thực hiện: Siêu âm có thể được thực hiện nhanh chóng và dễ dàng, không cần chuẩn bị đặc biệt. 

  • Cung cấp hình ảnh động: Siêu âm cung cấp hình ảnh động, giúp bác sĩ quan sát hoạt động của các cơ quan, chẳng hạn như dòng máu chảy trong mạch máu hoặc hoạt động của tim.

Phương pháp chụp PET/CT

Chụp PET/CT là kỹ thuật kết hợp chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cắt lớp phát xạ positron (PET). PET sử dụng một chất phóng xạ đường glucose để phát hiện các tế bào ung thư đang hoạt động mạnh. 

phương pháp tầm soát ung thư

Phương pháp chụp PET/CT

Ứng dụng trong tầm soát ung thư: 

  • Ung thư phổi: PET/CT có thể giúp phân biệt các khối u lành tính và ác tính trong phổi. 

  • Ung thư hạch: PET/CT có thể phát hiện các hạch bạch huyết ung thư. 

  • Ung thư di căn: PET/CT có thể giúp xác định vị trí di căn của ung thư. 

Lợi ích của phương pháp PET/CT: 

  • Phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm với độ chính xác cao. 

  • Đánh giá mức độ hoạt động của tế bào ung thư. 

  • Hỗ trợ lập kế hoạch điều trị và theo dõi hiệu quả điều trị.

Kết luận

Nhưu vậy, việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm loại ung thư nghi ngờ, vị trí khối u, tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và các yếu tố nguy cơ khác. Bác sĩ sẽ tư vấn và chỉ định phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp nhất cho từng trường hợp cụ thể. Hy vọng với bài viết này, bạn sẽ nắm rõ được 5 loại xét nghiệm thường gặp trong tầm soát ung thư sớm.

Nguồn: https://kingfucoidan.vn