Ung thư là một trong những mối đe dọa sức khỏe lớn nhất trên toàn cầu. Tuy nhiên, không phải ai cũng có nguy cơ mắc bệnh như nhau. Vậy điều gì khiến một số người dễ mắc ung thư hơn những người khác? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết này nhé!

Di truyền 

Gen, đơn vị di truyền cơ bản, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa sự phát triển và phân chia tế bào. Đột biến gen, những thay đổi trong trình tự DNA, có thể phá vỡ quá trình này, dẫn đến tăng sinh tế bào không kiểm soát và hình thành khối u. 

ung thư do gen

Ung thư do gen di truyền

  • Gen ức chế khối u: Các gen như p53, BRCA1 và BRCA2 hoạt động như “người gác cổng”, kiểm soát chu kỳ tế bào và sửa chữa DNA. Đột biến ở các gen này có thể làm suy yếu chức năng bảo vệ, tăng nguy cơ ung thư vú, buồng trứng, đại trực tràng và các loại ung thư khác.

  • Gen tiền ung thư: Một số gen, khi bị đột biến, có thể thúc đẩy tăng trưởng tế bào và hình thành khối u. Ví dụ, đột biến gen RAS thường gặp trong ung thư phổi, đại trực tràng và tuyến tụy. 

  • Di truyền biểu sinh: Các yếu tố môi trường có thể ảnh hưởng đến biểu hiện gen mà không làm thay đổi trình tự DNA. Sự thay đổi biểu sinh này có thể làm tăng nguy cơ ung thư bằng cách kích hoạt gen tiền ung thư hoặc ức chế gen ức chế khối u.

Lối sống

Lối sống đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nguy cơ ung thư. Các yếu tố hành vi có thể ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất của tế bào, gây tổn thương DNA và thúc đẩy viêm nhiễm, tạo điều kiện cho sự phát triển của ung thư.

  • Hút thuốc: Các chất gây ung thư trong khói thuốc lá, như benzopyrene và nitrosamine, gây tổn thương DNA và kích hoạt các con đường gây ung thư. Hút thuốc là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ung thư phổi, cũng như ung thư miệng, họng, bàng quang và nhiều cơ quan khác. 

  • Chế độ ăn uống: Chế độ ăn uống mất cân bằng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ ung thư. Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và chất béo bão hòa có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, trong khi chế độ ăn giàu rau củ quả, chất xơ và chất chống oxy hóa có tác dụng bảo vệ. 

  • Rượu bia: Uống nhiều rượu bia làm tăng nguy cơ ung thư gan, miệng, họng, thực quản và vú. Acetaldehyde, một chất chuyển hóa của rượu, gây tổn thương DNA và thúc đẩy viêm nhiễm. 

  • Ít vận động: Lười vận động làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, nội mạc tử cung và vú. Vận động thể chất giúp điều hòa hormone, tăng cường hệ miễn dịch và giảm viêm nhiễm. 

  • Thừa cân, béo phì: Mô mỡ dư thừa tạo ra hormone và các yếu tố tăng trưởng có thể thúc đẩy sự phát triển của ung thư. Thừa cân, béo phì làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, nội mạc tử cung, thận, tuyến tụy và vú.

Môi trường sống xung quanh

Các yếu tố môi trường, bao gồm các chất gây ô nhiễm, bức xạ và các tác nhân truyền nhiễm, có thể gây tổn thương DNA và làm tăng nguy cơ ung thư. 

ung thư do môi trường

Ô nhiễm môi trường là yếu tố tác động gây ung thư

  • Chất gây ung thư: Tiếp xúc với các chất gây ung thư trong môi trường làm việc, như amiăng, benzen, formaldehyde và radon, có thể gây ung thư phổi, bạch cầu và các loại ung thư khác. 

  • Ô nhiễm không khí: Ô nhiễm không khí chứa các hạt bụi mịn, ozone và các chất độc hại khác có thể gây tổn thương DNA và viêm nhiễm, làm tăng nguy cơ ung thư phổi và các bệnh hô hấp. 

  • Bức xạ ion hóa: Tiếp xúc với bức xạ ion hóa từ các nguồn y tế, nghề nghiệp hoặc môi trường có thể gây tổn thương DNA và làm tăng nguy cơ ung thư. 

  • Tia cực tím: Tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời có thể gây tổn thương DNA trong tế bào da, làm tăng nguy cơ ung thư da. 

  • Tác nhân truyền nhiễm: Một số loại virus và vi khuẩn có liên quan đến ung thư. Ví dụ, virus HPV gây ung thư cổ tử cung, virus viêm gan B và C gây ung thư gan, và vi khuẩn Helicobacter pylori (HP) gây ung thư dạ dày.

Tuổi tác

Tần suất mắc bệnh ung thư thường tăng theo độ tuổi, tỷ lệ người lớn tuổi mắc ung thư cao hơn người trẻ. Quá trình lão hóa tự nhiên làm suy yếu các cơ chế sửa chữa DNA và kiểm soát chu kỳ tế bào. Sự tích lũy tổn thương DNA theo thời gian làm tăng khả năng tế bào biến đổi thành tế bào ung thư.

ung thư do tuổi tác

Ung thư do yếu tố tuổi tác

Bên cạnh đó, quá trình cơ thể tiếp xúc với các tác nhân như vi khuẩn, virus trong một thời gian dài cũng góp phần làm suy giảm khả năng phục hồi của tế bào, tạo điều kiện thuận lợi cho tế bào bất thường tiến triển thành tế bào ác tính và dần tích tụ thành khối u ác tính. Ngoài ra, nhiều bệnh mạn tính như viêm dạ dày, polyp đại tràng, xơ gan, viêm gan,… cũng làm tăng khả năng mắc ung thư.

Kết luận

Ung thư là một căn bệnh đa yếu tố với sự tương tác phức tạp giữa di truyền, lối sống, môi trường và các yếu tố khác. Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ này là chìa khóa để phòng ngừa và phát hiện sớm ung thư. Áp dụng lối sống lành mạnh, tránh tiếp xúc với các chất gây ung thư, tiêm phòng đầy đủ và khám sức khỏe định kỳ là những biện pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe và giảm nguy cơ mắc bệnh.

Nguồn: https://kingfucoidan.vn