Ung thư là một căn bệnh đầy thách thức, không chỉ bởi chính nó mà còn bởi những tác động của quá trình điều trị. Một trong những tác động thường gặp và gây ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe bệnh nhân là thiếu máu. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn cái nhìn sâu sắc về tình trạng thiếu máu trong quá trình điều trị ung thư, từ nguyên nhân, triệu chứng đến các phương pháp điều trị và phòng ngừa.

Tình trạng thiếu máu

Thiếu máu là một tình trạng bệnh lý xảy ra khi cơ thể không có đủ hồng cầu khỏe mạnh hoặc hemoglobin để vận chuyển đủ lượng oxy cần thiết đến các mô và cơ quan trong cơ thể. Hồng cầu là những tế bào hình đĩa lõm chứa đầy hemoglobin, một protein giàu sắt có khả năng liên kết với oxy. Khi chúng ta hít thở, oxy đi vào phổi và liên kết với hemoglobin trong hồng cầu. Sau đó, hồng cầu di chuyển khắp cơ thể, giải phóng oxy đến các mô để chúng sử dụng cho quá trình trao đổi chất và sản xuất năng lượng.

Khi cơ thể thiếu máu, các mô không nhận đủ oxy, dẫn đến tình trạng thiếu oxy mô. Điều này có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, từ mệt mỏi nhẹ đến các vấn đề nghiêm trọng hơn như suy tim hoặc tổn thương cơ quan.

Thiếu máu trong điều trị ung thư

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu máu: 

  • Thiếu máu do thiếu sắt: Đây là loại thiếu máu phổ biến nhất, xảy ra khi cơ thể không có đủ sắt để sản xuất hemoglobin.

  • Thiếu máu do thiếu vitamin: Thiếu vitamin B12 hoặc axit folic cũng có thể gây thiếu máu, vì các vitamin này cần thiết cho quá trình sản xuất hồng cầu.

  • Thiếu máu bất sản: Đây là một tình trạng hiếm gặp, trong đó tủy xương không sản xuất đủ hồng cầu.

  • Thiếu máu tán huyết: Xảy ra khi hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn so với tốc độ sản xuất của tủy xương.

Thiếu máu trong quá trình điều trị ung thư

Thiếu máu là một biến chứng thường gặp ở bệnh nhân ung thư, có thể do nhiều yếu tố liên quan đến cả bản thân bệnh ung thư lẫn các phương pháp điều trị. Dưới đây là những nguyên nhân chính gây thiếu máu trong quá trình điều trị ung thư, được giải thích một cách chi tiết và chuyên môn:

Tác động trực tiếp của ung thư

  • Ung thư máu và tủy xương: Các bệnh lý ác tính như bệnh bạch cầu, đa u tủy xương, và hội chứng myelodysplastic (MDS) ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tạo máu trong tủy xương, làm giảm sản xuất hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. 

  • Ung thư di căn đến tủy xương: Khi ung thư lan đến tủy xương, các tế bào ung thư có thể chiếm chỗ của các tế bào tạo máu bình thường, gây ức chế sản xuất hồng cầu và dẫn đến thiếu máu. 

  • Chảy máu mạn tính: Một số loại ung thư, đặc biệt là ung thư đường tiêu hóa hoặc ung thư phụ khoa, có thể gây chảy máu mạn tính, dẫn đến mất máu từ từ và thiếu máu. 

  • Sản xuất cytokine gây ức chế tạo máu: Một số khối u có thể sản xuất các cytokine như TNF-alpha, IL-1, và TGF-beta, gây ức chế sản xuất hồng cầu trong tủy xương.

Tác dụng phụ của hóa – xạ trị

Thiếu máu do hóa xạ trị

Hóa trị và xạ trị có thể gây tổn thương tủy xương, nơi sản xuất hồng cầu. Một số loại thuốc điều trị ung thư cũng có thể gây phá hủy hồng cầu hoặc ức chế quá trình sản xuất hồng cầu. Phẫu thuật cũng có thể gây mất máu đáng kể. 

Các yếu tố khác

  • Suy thận: Bệnh nhân ung thư có thể bị suy thận do nhiều nguyên nhân, bao gồm tắc nghẽn đường tiết niệu bởi khối u, độc tính của thuốc điều trị ung thư trên thận, hoặc các bệnh lý nền trước đó. Suy thận làm giảm sản xuất erythropoietin, một hormone quan trọng kích thích sản xuất hồng cầu, dẫn đến thiếu máu. 

  • Bệnh lý mạn tính: Các bệnh lý mạn tính như bệnh gan, bệnh tim mạch, hoặc các bệnh nhiễm trùng mạn tính cũng có thể góp phần gây thiếu máu ở bệnh nhân ung thư.

Triệu chứng của thiếu máu

Các triệu chứng của thiếu máu có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây ra. Một số triệu chứng phổ biến bao gồm: 

  • Mệt mỏi, yếu sức 

  • Khó thở, đặc biệt là khi gắng sức 

  • Da xanh xao hoặc vàng 

  • Chóng mặt, nhức đầu 

  • Tim đập nhanh hoặc hồi hộp 

  • Tay chân lạnh 

  • Đau ngực

Cách điều trị thiếu máu

Quá trình điều trị thiếu máu ở bệnh nhân ung thư đòi hỏi sự tiếp cận toàn diện, nhằm giải quyết cả nguyên nhân gốc rễ và các triệu chứng của bệnh. Dưới đây là các phương pháp điều trị phổ biến, cùng với cơ chế hoạt động, chỉ định và những lưu ý quan trọng:

Điều trị nguyên nhân gốc rễ

  • Điều trị ung thư hiệu quả: Kiểm soát bệnh ung thư nền tảng là ưu tiên hàng đầu, vì nó có thể làm giảm các triệu chứng thiếu máu liên quan. Các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị, xạ trị, phẫu thuật, liệu pháp nhắm trúng đích, hoặc liệu pháp miễn dịch có thể được sử dụng tùy thuộc vào loại và giai đoạn ung thư. 

  • Chăm sóc giảm nhẹ: Trong trường hợp ung thư giai đoạn cuối, chăm sóc giảm nhẹ tập trung vào kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống, bao gồm cả việc quản lý thiếu máu.

  • Cầm máu: Nếu thiếu máu do chảy máu cấp tính hoặc mạn tính, cần phải xác định và kiểm soát nguồn chảy máu. Các phương pháp cầm máu có thể bao gồm phẫu thuật, nội soi, hoặc sử dụng thuốc cầm máu.

  • Bổ sung sắt: Sau khi cầm máu, bổ sung sắt có thể cần thiết để phục hồi lượng sắt dự trữ trong cơ thể và hỗ trợ sản xuất hồng cầu.

  • Vitamin B12: Bổ sung vitamin B12 đường uống hoặc tiêm bắp có thể được chỉ định cho thiếu máu do thiếu vitamin B12.

  • Axit folic: Axit folic đường uống thường được sử dụng để điều trị thiếu máu do thiếu axit folic.

Điều trị triệu chứng và hỗ trợ

  • Điều chỉnh điều trị ung thư: Nếu thiếu máu là do tác dụng phụ của điều trị ung thư, bác sĩ có thể điều chỉnh liều lượng hoặc tạm dừng điều trị để tủy xương có thời gian phục hồi.

  • Điều trị nguyên nhân gốc rễ: Nếu thiếu máu do một bệnh lý khác, chẳng hạn như chảy máu mạn tính hoặc bệnh lý về máu, việc điều trị bệnh lý này cũng có thể giúp cải thiện tình trạng thiếu máu.

Cách phòng ngừa thiếu máu

Một số biện pháp có thể giúp phòng ngừa hoặc giảm nguy cơ thiếu máu ở bệnh nhân ung thư, bao gồm: 

  • Chế độ ăn uống lành mạnh: Ăn nhiều thực phẩm giàu sắt, vitamin B12 và axit folic, chẳng hạn như thịt đỏ, rau lá xanh đậm, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu. 

  • Bổ sung dinh dưỡng: Nếu bạn có nguy cơ cao bị thiếu hụt dinh dưỡng, bác sĩ có thể kê đơn bổ sung sắt, vitamin B12 hoặc axit folic. 

  • Theo dõi sát sao: Bệnh nhân ung thư cần được theo dõi thường xuyên về tình trạng thiếu máu thông qua xét nghiệm máu. 

  • Trao đổi với bác sĩ: Nếu bạn gặp bất kỳ triệu chứng nào của thiếu máu, hãy trao đổi ngay với bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Kết luận

Thiếu máu là một biến chứng thường gặp trong quá trình điều trị ung thư, nhưng không phải là không thể vượt qua. Hiểu rõ về tình trạng này, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ và áp dụng các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp bạn kiểm soát thiếu máu và cải thiện chất lượng cuộc sống. Hãy nhớ rằng, bạn không đơn độc trong cuộc chiến chống ung thư. 

Nguồn: https://kingfucoidan.vn